Vanmiddag mocht ik de kunstwandelroute Artventure in Doetinchem openen in de Catharinakerk. Ik sprak daartoe de hierna volgende tekst uit als openingswoord.

Dames en heren, goedemiddag. Staat u mij toe om te beginnen met een nogal subjectieve constatering en wel de volgende: het leven in de Achterhoek wordt almaar interessanter – en dat geldt in het bijzonder voor de liefhebber van kunst en cultuur. U hoeft het daar dus absoluut niet mee eens te zijn, maar het moet mij meteen aan het begin van dit openingswoord van het hart dat ik vind dat hier steeds meer valt te beleven. Zo, mi-j duch, dxe8r dan. Dat is gezegd. 

En nu kan ik in de rest van dit betoog in alle rust gaan foeteren op wat er allemaal nixe9t is in de Achterhoek. Of op zx92n minst onvoldoende. En ook dat is natuurlijk een subjectieve opsomming. Bijvoorbeeld dat we ten onzent te weinig moderne muziek horen, te weinig van nieuwe dansvormen kunnen genieten, dat er te weinig aandacht is voor het experiment in het toneel, dat het ons ontbreekt aan een museum voor moderne kunst, dat het bedrijfsleven in de breedte nauwelijks interesse toont in het sponsoren van kunst en cultuur – de goeden niet te na gesproken uiteraard, dat er te weinig boeiende crossovers zijn te bewonderen tussen de verschillende disciplines in de kunsten, dat de samenwerking tussen kunstenaars, organisatoren en instanties – over en weer en onderling – vaak wel wat soepeler zou kunnen verlopen. En zo zou ik nog wel even door kunnen gaan … Maar dat doe ik niet. En niet alleen omdat ik geen zin heb om dit feestelijke openingswoord met een boel pessimistisch genxf6l te versjtieren, maar vooral omdat ik meen wat ik in het begin zei: het wordt interessanter in de Achterhoek. 

Dat gaat een beetje op zx92n Achterhoeks: x93kalm an en kieken watx92 wxf6rdx94. De reis naar nieuwe dingen gaat hier met de blik vooruit, maar met een kalme tred. Geen grote passen, want – zoals het gezegde luidt, dan zijn we vlot weer thuis en dat is nou net niet de bedoeling. Hier gaat de reis meer met een monnikenpas, twee stappen vooruit, xe9xe9n stap achteruit. Ik begrijp wel dat er mensen zijn die dit tempo veel te traag vinden. Zij zixe9n de vooruitgang niet eens, maar als je de tijd neemt om wel in dit tempo mee te reizen zie je een mooie, organische groei van talloze initiatieven in dit deel van het land. De Cultuurzomer Achterhoek bijvoorbeeld toont zowel in de breedte als in de verdieping een gestage groei van evenementen. 

Maar hoe staat het met de beeldende kunst? Natuurlijk zijn er de onvolprezen manifestaties van Het Web, hier in Doetinchem en op Enghuizen in Hummelo. Er is het initiatief x91Breekijzerx92, dat ten doel heeft over enige tijd bij de DRU-fabriek in Ulft een kunstenaarscentrum te kunnen openen. Er is Huntenkunst, van groot belang voor de uitwisseling van kunstenaars en ideexebn tot ver over de grenzen van de Achterhoek. Er is een heel aardig aanbod van galeries en expositieruimten. En het kan altijd beter, maar voor mij is vandaag het glas gewoon halfvol. 

En nee, er is geen museum voor moderne kunst. Maar dat geeft ook kansen. Moeten wij zox92n traditionele kunstcollectie nog wel willen? Financieel is het bijvoorbeeld volstrekt onhaalbaar om in zox92n gebouw de grote internationale namen te tonen. Maar, alweer, moeten wij dat wel willen? Is er regionaal en sub-regionaal niet veel interessants te vinden dat als het ware x91museale waardex92 heeft? Is het museum misschien niet al aanwezig? Bestaat de collectie niet al? Ooit schreef ik voor het dorp Varsseveld het plan x91Bomendorpx92 met als precies dit uitgangspunt als essentie: gebruik de bestaande bomen in het dorp als basiscollectie van een nieuw arboretum en borduur daar op door. Het plan is (nog) niet uitgevoerd, maar het is ook nog niet weg, het broedt op zx92n Achterhoeks, zal ik maar zeggen. Naar analogie hiervan zou je kunnen stellen: inventariseer wat momenteel in de Achterhoek is te vinden aan beeldende kunst en noem dat x91ons museumx92. Levert dat niet een veel boeiender, want minder statische collectie op? Het zou wel eens kunnen dat de uitwisseling van ideexebn tussen beeldend kunstenaars, schrijvers, dichters, musici, fotografen, cineasten, theatermakers en noem maar op in een dergelijke omgeving veel meer gestimuleerd wordt dan in dat traditionele gebouw dat wij x91Museumx92 noemen.

En wat is er nou ook zo prxe1chtig aan ons overzichtelijke achterhoekje waar je elkaar altijd wel een keer tegen komt? Een dergelijk plan bestaat sinds enige tijd. Het gaat in mijn ogen om een van de de meest boeiende ontwikkelingen van dit moment in de Achterhoekse kunstwereld. Op 28 maart jongstleden hield Paul van der Lee in De Gruitpoort een voordracht over cultuur, de regio en het Achterhoekse landschap. Bijna een jaar eerder had hij er op een Doetinchems terras in beperkt gezelschap al eens over gesproken en meldde toen dat hij nog niet helemaal zover was, maar … x93wacht maar af, je zult er nog van horen …x94 Paul weet een goede cliffhanger te brengen. Ik citeer nu even een ander monument uit de Achterhoekse kunstwereld, Joep de Graaff en zijn onvolprezen website x91De dans van de krokodilx92.

x93Zijn (Paulx92s) voordracht over een nieuw initiatief, Plan Radix, startte op universele schaal bij de Big Bang, stelde fundamentele vragen over betekenisgeving, was melancholiek van heimwee naar een verloren eenheid en hervond dat paradijs in de nieuwe natuur van het Boelekeerlspad vlak bij Zelhem. De humoristische performance gaf een geamuseerd publiek in een volle Gruitpoortzaal toegang tot een helder en ambitieus kunstzinnig manifest, gericht op een herdefinixebring van het regionale kunstklimaat, het maken en consumeren van aangename objecten overstijgend. De thuisblijvers hadden ongelijk, of zij wisten er niet van. Voor de laatsten is hier de volledige tekst van de voordracht met de beelden die niet slechts illustraties waren, maar het verhaal droegen: Plan Radixx94

Dat laatste verwijst dan naar de link waar Plan Radix is te vinden. Mocht u het nog niet gedaan hebben kan ik het u sterk aanbevelen. Ik ben de laatste tijd regelmatig bezig geweest met het werk van de cultuurfilosoof Ton Lemaire. In Plan Radix zie ik veel connecties met Lemairex92s ideexebn. Maar het mooie is dat een ander weer heel andere verbanden zou kunnen leggen. En daar begint de vruchbaarheid reeds zichtbaar te worden van wat Paul van der Lee x91De Collectie Achterhoekx92 noemt. x91Huldex92, zou ik hier willen juichen. En tot u: bezie de mogelijkheden en pak ze op!

Wij hebben hier, als het om kunst en cultuur gaat, het westen van ons land vaak als referentiepunt gebruikt. Daar gebeurt het, onze blik gaat bijna onwillekeurig in die richting. Zou kunnen. Voor individuele kunstenaars kunnen kansen en mogelijkheden in het westen erg aantrekkelijk zijn. Er xecs immers een heel behoorlijk cultureel klimaat, gebaseerd op een groot publiek. Maar is het westen ook zo gexefnteresseerd in ons? Het is geen nieuwe vaststelling dat de weg van oost naar west altijd aanmerkelijk korter lijkt te zijn dan de weg van west naar oost. Kunst is gebaat bij uitwisseling van kunstenaars en hun ideexebn over locale, regionale en nationale grenzen heen. Indien er een xe9xe9nrichtingsverkeer is tussen twee regiox92s kan ik dat met de beste wil van de wereld geen x91uitwisselingx92 noemen. 

Ik heb al vaker betoogd dat de Achterhoek niet alleen in Nederland ligt maar – meer en meer – ook in Europa. Als wij onze culturele en economische banden met andere regiox92s in een historisch perspectief plaatsen kunnen wij vaststellen dat het Mxfcnsterland en het Rijnland in het verleden voor ons minstens zo belangrijk waren als de gebieden ten westen van Rijn en IJssel. De bisdommen Mxfcnster en Kleef bestierden in een ver verleden het grootste deel van Achterhoek en Liemers. Ook nadat de nationale grenzen tussen de Nederlanden en Pruissen aan deze kerkelijke indeling een eind maakten, bleven de nauwe contacten op een heel natuurlijke wijze bestaan. De noodlottige gebeurtenissen in het midden van de vorige eeuw maakten daar een hardhandig einde aan. Pas nu, ruim zeventig jaar later, zie je voorzichtig het besef ontstaan dat binnen de Europese ontwikkelingen ten oosten van ons een zee van mogelijkheden ligt. De Euregio, al in de jaren zestig van de vorige eeuw  in het leven geroepen door zieners als Alfred Moser, zou in mijn ogen een grotere armslag verdienen. Maar het zou vooral in de hoofden en harten van de mensen die er wonen meer vorm moeten krijgen. De politieke en bestuurlijke Euregio slaapt een beetje terwijl er langzaam maar zeker meer initiatieven x91over de grensx92 kijken. 

Na zes jaar Beelden aan de Oude IJssel, waaraan overigens al een aantal jaren een waardevolle bijdrage werd geleverd door een aantal Duitse kunstenaars, is ook hier de blik definitief over de grens gegaan. De Stichting Kunstenaarsnetwerk Het Web uit Doetinchem en Projektraum-Bahnhof 25 e.V. uit Kleve gaan samen op avontuur. Het Web werkte al samen met de Stichting Catharina Cultureel en Villa Ruimzicht. Dit jaar blijft die internationalisering nog beperkt tot de titel van het thema, x91Grenzenx92, volgend jaar hoopt men ook in Kleve een route als deze in Doetinchem op te zetten. Dat is het eerste doel van de samenwerking. Daarnaast hoopt men op een inhoudelijke vooruitgang. En dan ga ik er maar even van uit dat hier die uitwisseling bedoeld wordt waarover ik het eerder had. Ik hoop en verwacht dat deze op een vruchtbare manier op gang komt. 

Aan de manifestatie van dit nieuwe samenwerkingsverband moest natuurlijk een nieuw naambordje worden gehangen: x91Artventurex92. Ik hoop van harte dat de associatie met het woord x91avontuurx92 niet tot de naam beperkt blijft, maar dat de begrippen avontuur, avontuurlijk, avontuurlijkheid in het gehele project tot uitdrukking gaan komen. In de durf om steeds over grenzen heen te blijven kijken bijvoorbeeld. Over locale, regionale en nationale grenzen, maar ook over de grenzen die wij als mensen in onze hoofden vormen. Het is kunstenaars eigen om dit talent als geen andere groepering in onze samenleving aan ons mee te delen. En voor ons, de beschouwers van de kunst, wens ik dat wij in dit avontuur kunnen delen. Dat ook wij op avontuur gaan en onze x91hoofdgrenzenx92 hier en daar wat kunnen verleggen, ons denkraam kunnen verruimen aan de hand van de kunst die wij mogen gaan zien. 

U ziet, het leven in de Achterhoek wordt almaar interessanter …

In die zin is het mij een grote eer om dit eerste deel van het avontuur genaamd x91Artventurex92 bij deze voor geopend te mogen verklaren.